دوفصلنامه علمی رویکردهای حقوق سیاسی

دوفصلنامه علمی رویکردهای حقوق سیاسی

بازسازی سیاست کیفری درباره زنان بزهکار در حقوق ایران در پرتو قواعد بانکوک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق - دانشکده علوم انسانی، دانشگاه لرستان. ایران . لرستان. خرم آباد
10.22084/qjpla.2026.33021.1057
چکیده
قواعد بانکوک با تأکید بر توسعه تدابیر غیرسالب آزادی، توجه به مسیرهای ورود زنان به نظام عدالت کیفری، مسئولیت‌های مراقبتی، نیازهای درمانی و منافع کودک، چارچوبی هنجاری برای ارزیابی سیاست کیفری زنان فراهم می‌کنند. پژوهش حاضر با روش حقوقی ـ تحلیلی و رویکرد هنجاری ـ انتقادی، ظرفیت‌های حقوق ایران را در پرتو قاعده ۱ و قواعد ۵۷ تا ۶۴ بانکوک بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد قانون مجازات اسلامی و مقررات مرتبط، از طریق فردی‌سازی واکنش کیفری، مجازات‌های جایگزین حبس، تعویق و تعلیق، پرونده شخصیت، نیمه‌آزادی، نظارت الکترونیکی و آزادی مشروط، ظرفیت‌هایی برای توجه به وضعیت فردی، خانوادگی، درمانی و مراقبتی زنان بزهکار دارند؛ بااین‌حال، پراکندگی مقررات، محدودیت ارزیابی اجتماعی، فقدان معیار روشن برای سنجش کنترل قهری و مسئولیت مراقبتی، نبود تکلیف عام به بررسی و توجیه رد گزینه‌های غیرحبسی و کمبود خدمات اجرایی، مانع شکل‌گیری سیاستی منسجم است. پژوهش با تفکیک عوامل مؤثر در سه سطح مسئولیت، تخفیف و فردی‌سازی، الگویی دومرحله‌ای و نه‌گامی برای تصمیم قضایی پیشنهاد می‌کند. برآیند مطالعه نشان می‌دهد حقوق ایران با قواعد بانکوک هم‌سویی نسبی، اما ناقص دارد و این قواعد، بدون ایجاد اختیار مستقل برای دادگاه، می‌توانند سنجه‌ای هنجاری برای تفسیر ظرفیت‌های موجود، کاهش تصمیم‌های کلیشه‌ای و تقویت استدلال‌پذیری و نظارت‌پذیری واکنش کیفری باشند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Reconstructing Criminal Policy toward Women Offenders in Iranian Law in Light of the Bangkok Rules

نویسنده English

HAMID REZA KARGAR
Law Department - Faculty of Humanities, Lorestan University. Iran. Lorestan. Khorramabad
چکیده English

The Bangkok Rules, through their emphasis on non-custodial measures, women’s pathways into the criminal justice system, caregiving responsibilities, treatment needs, and children’s interests, provide a normative framework for evaluating penal policy toward women offenders. Using legal analysis and a normative-critical approach, this study examines the capacities of Iranian law in light of Rule 1 and Rules 57–64 of the Bangkok Rules. The findings indicate that the Islamic Penal Code and related regulations provide several mechanisms for considering women offenders’ individual, family, treatment, and caregiving circumstances, including individualized sentencing, alternatives to imprisonment, deferred sentencing, suspension, personality files, semi-liberty, electronic monitoring, and conditional release. Nevertheless, fragmented regulation, limited social assessment, unclear standards for coercive control and caregiving responsibilities, the absence of a general duty to consider and justify the rejection of non-custodial options, and inadequate implementation services prevent these capacities from forming a coherent policy. The study distinguishes relevant factors across three levels—criminal responsibility, mitigation, and individualization—and proposes a two-phase, nine-step framework for judicial decision-making. It concludes that Iranian law demonstrates partial but incomplete alignment with the Bangkok Rules. Although these Rules do not independently create judicial powers in Iranian law, they can serve as a normative benchmark for interpreting existing legal capacities, reducing stereotypical decision-making, and strengthening the reasoned and reviewable character of penal responses toward women offenders.

کلیدواژه‌ها English

penal policy for women
women offenders
Bangkok Rules
non-custodial measures
substantive equality

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 مرداد 1405